Η παγκόσμια ιστορία τα τελευταία χρόνια κατακλύζεται από μια σειρά ραγδαίων αλλαγών που για πρώτη φορά και περισσότερο από ποτέ επηρεάζουν την καθημερινότητα όλων.
Οι αλλαγές ξεκινάνε δειλά από την αρχή της δεκαετίας του ’80 όπου ο Ρόναλντ Ρέηγκαν στις ΗΠΑ και η Μάργκαρετ Θάτσερ στο Ηνωμένο Βασίλειο, κηρύσσουν έναν ολομέτωπο οικονομικό, τεχνολογικό και εξοπλιστικό πόλεμο στο λεγόμενο “ανατολικό μπλοκ”. Ένα πόλεμο που δεν στηριζόταν πλέον στην προπαγάνδα, την κινδυνολογία και τον περιορισμό της πολιτικής δράσης κομμουνιστών και αριστερών στον δυτικό κόσμο, όπως συνέβαινε την μεταπολεμική περίοδο.
Αυτός ο «νέος πόλεμος» είχε στόχο την ιδία την αντοχή του «σοσιαλιστικού» συστήματος με επίκεντρο την οικονομία, την τεχνολογία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στις χώρες που αποτελούσαν τη σοβιετική σφαίρα επιρροής.
Η Δυτική Ευρώπή, αλλά και σε μεγάλο βαθμό και οι ΗΠΑ είχαν επιτύχει μια ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και το κοινωνικό κράτος. Μια ισορροπία ανάμεσα στην συσσώρευση του πλούτου-κεφαλαίου και στην ενίσχυση των οικονομικών της οικογένειας και των πολιτών.
Η ισορροπία αυτή επιτεύχθηκε χάρη στην ιδεολογία, τις πιέσεις και τις κυβερνητικές παρεμβάσεις των αριστερών κοινωνικών ομάδων, των συνδικάτων και των σοσιαλιστικών κυβερνήσεων αντίστοιχα. Μια προσέγγιση που κρατούσε αποστάσεις τόσο από τον άναρχο φιλελευθερισμό της αγοράς, όσο και από τον ανελεύθερο καπιταλισμό ενός «μονοκομματικού» κράτους.
Μια ισορροπία που στηριζόταν σε δυο βασικά χαρακτηριστικά στην πλήρη δυνατότητα του έθνους-κράτους να ελέγχει την εθνική του οικονομία. Αυτό συνέβαινε γιατί επιχειρήσεις, εργαζόμενοι και κεφάλαια κινούνταν στα όρια ενός κράτους με βάση τις επιλογές των κυβερνήσεων. Ενώ για να κινηθούν σε άλλο μέρος απαιτούνταν διακρατικές ή διεθνείς συμφωνίες.
Δευτερευόντως η εσωτερική οικονομική λειτουργία στηριζόταν και επηρεαζόταν σχεδόν μονοδιάστατα από την συνεννόηση των παραγωγικών εταίρων. Οι έχοντες κεφάλαιο και μέσα παραγωγής έπρεπε να σχεδιάσουν έχοντας διασφαλίσει εργασιακή ειρήνη, σε συνεννόηση με τους έχοντες την εργατική δύναμη και την γνώση.
Έτσι κατ΄ ουσία η πολιτική εξουσία, μέσα από τους κομματικούς και συνδικαλιστικούς σχηματισμούς, όπου αγκάλιαζαν πλατιές μάζες και είχαν όντως «δεδηλωμένη» λαϊκή αποδοχή και πλειοψηφίες, είχε τον έλεγχο επί της οικονομικής εξουσίας. Αυτό έκανε σαφείς και συγκεκριμένες τις διαφορές αριστεράς και δεξιάς και ευδιάκριτες τις πολιτικές επιλογές και τους κοινωνικούς στόχους των κομμάτων-κυβερνήσεων.
Ο «νέος πόλεμος» των «Ρέηγκαν-Θάτσερ» που εξέφραζαν τον πυρήνα του μεγάλου πολυεθνικού κεφαλαίου της εποχής, αλλά και της φοβισμένης μέχρι τότε Δυτικής Ευρώπης στο πλευρό των ΗΠΑ, οδήγησε στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την πλήρη διάλυση των δορυφόρων της.
Στις χώρες του ανατολικού μπλοκ δεν υπήρχε κανένας συνδετικός κρίκος, ανάμεσα στις κυβερνήσεις και τις κομματικές νομενκλατούρες, με τον λαό και την «εργατική τάξη», που δήθεν υπηρετούσαν. Οι πολίτες ζούσαν μια μίζερη ζωή, με καταπίεση, χωρίς προοπτική ή όραμα. Οι δεσμοί εθνικοί, ιδεολογικοί, κοινωνικοί είχαν καταρρεύσει και το μόνο πρότυπο ήταν η Δύση. Προφανώς είχαν πλήρη άγνοια για το ποια ήταν η ισορροπία πάνω στην οποία στηριζόταν η «δυτική» ευημερία και δεν είχαν καμία αντίληψη για την ιδεολογική μάχη που υπήρχε στο εσωτερικό του «δυτικού» κόσμου.
Δηλαδή δεν γνώριζαν ότι η ύπαρξη του ανατολικού μπλοκ και οι αρχικές μαρξιστικές ιδέες ήταν αυτές που έδιναν «ζωή» στο δυτικό κοινωνικό μοντέλο. Παράλληλα η διαίρεση του κόσμου σε σφαίρες επιρροής εμπόδιζε τη δυνατότητα κίνησης στο κεφάλαιο και τις επιδιώξεις τους χωρίς πολιτική ομπρέλα. Μια «ομπρέλα» που δεν υπήρχε σε ολόκληρο τον κόσμο, αφού μεγάλο μέρος του βρισκόταν στη σφαίρα επιρροής της ΕΣΣΔ και ένα άλλο δήλωνε «αδέσμευτο», προσπαθώντας να διατηρεί οικονομικές σχέσεις και με τα δυο μπλοκ. Παράλληλα δεν υπήρχε η δυνατότητα πραγματοποίησης πολεμικών συγκρούσεων, χωρίς να είναι σίγουρη και η εμπλοκή του αντίπαλου σχηματισμού.
Έτσι διάφορες πηγές φυσικού πλούτου, αγορές και περιοχές γεω-στρατηγικής σημασίας ήταν απροσπέλαστες για τον καπιταλιστικό κόσμο και για τους θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού. Όλα αυτά αλλάζουν το 1989.
Η κατάρρευση του «ανατολικού» κόσμου έφερε μεγάλο πλήγμα στα ιδεολογικά όπλα και τα οράματα της αριστεράς. Άνοιξε τη πόρτα σε συσσωρευμένα κεφάλαια για «επενδύσεις» στην Ανατολική Ευρώπη και στον δανεισμό-εξάρτηση των ανατολικών οικονομιών από τα δυτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Κατάργησε την έννοια «αδέσμευτος» και την ουδέτερη και ισόρροπη συσπείρωση κρατών, αφού δεν υπήρχε άλλος πόλος. Τέλος άνοιξε το δρόμο σε φτηνό εργατικό δυναμικό το οποίο κατέκλυσε τις αναπτυγμένες χώρες.
Όλα αυτά σε συνδυασμό με την απεριόριστη πλέον πρόσβαση σε κάθε γωνιά του πλανήτη όποιου έχει «χρήμα» ή προϊόν προς πώληση, οδήγησαν πλέον στην λεγόμενη παγκοσμιοποίηση. Μια κατάσταση που διαμόρφωσε τις προϋποθέσεις για την απελευθέρωση των δυνάμεων της οικονομίας και της αγοράς.
Πλέον αφού δεν υπήρχαν πολιτικές αντιπαραθέσεις με ιδεολογικό περιεχόμενο. Αφού δεν υπήρχαν οράματα και δυνάμεις που να αγωνίζονται σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Αφού διαμορφωνόταν ένα νέο περιβάλλον ανταγωνισμού με μοναδικό μετρήσιμο μέγεθος την οικονομία και μοναδικά ζητούμενα την ανταγωνιστικότητα και την πώληση αγαθών, οδηγηθήκαμε σε μια μακρά περίοδο περίπου 20 χρόνων, που διαμόρφωσε το περιβάλλον ανασφάλειας που σήμερα βιώνουμε.
Ανασφάλεια που οφείλεται στην παντοδυναμία του επιχειρηματικού κόσμου και των δυνάμεων της αγοράς, που επιβάλουν ως υπέρτατη αξία το «νόμο του κέρδους». Όταν μια επιχείρηση μπορεί από οπουδήποτε να πουλήσει οπουδήποτε δεν υπάρχει εθνικός, ιδεολογικός ή κοινωνικός λόγος να παραμείνει σε μια χώρα. Όταν ένα μεγάλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα αναζητά να επενδύσει τα κεφάλαια του δεν υπάρχει κάποια κρατική ή άλλη πολιτική ισχύ που να επιβάλει του που, πως και γιατί θα γίνει αυτό.
Έτσι οι κυβερνήσεις, τα κράτη, οι λαοί είναι όμηροι της επιδίωξης κέρδους όσων κατέχουν το κεφάλαιο και τα μέσα παραγωγής, όπως και πριν δυο αιώνες, αλλά κυρίως την γνώση και την τεχνολογία να συσσωρεύουν και να διατηρούν τα δυο πρώτα.
Σήμερα κατακλυζόμαστε από ειδήσεις που αφορούν τις αγορές (χρηματιστήρια) της Ασίας και της Αμερικής, την τιμή του πετρελαίου, των σιτηρών και άλλων προϊόντων που έχουν καταστεί χρηματιστηριακά είδη, της όλο και μεγαλύτερης συμμετοχής της Κίνας, της Ινδίας και της Βραζιλίας στην παγκόσμια οικονομία, μέσα από την αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής στο έδαφος τους, κλπ.
Ταυτόχρονα βρισκόμαστε μπροστά σε νέους πολέμους και συγκρούσεις που δεν έχουν εθνικό ή ιδεολογικό περιεχόμενο όπως τους προηγούμενους αιώνες. Η ουσιαστική αιτία τους είναι οικονομική και σχετίζεται κυρίως με τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων (πετρέλαιο, φυσικό αέριο) και ορισμένων κρίσιμων ορυκτών (χρυσός, ασήμι, ορείχαλκος, αλουμίνιο, κλπ).
Τέλος είμαστε για πρώτη φορά αντιμέτωποι με ένα ακόμα αποτέλεσμα της επιχειρηματικής κερδοσκοπικής απληστίας από τη μια και της άμετρης καταναλωτικής μανίας του αναπτυγμένου κόσμου από την άλλη. Στο βωμό του κέρδους εκτός από τα δικαιώματα των εργαζομένων, εκτός από το κοινωνικό κράτος, εκτός από τα φορολογικά έσοδα των κρατών έχει θυσιαστεί ακόμα και η φυσική-οικολογική ισορροπία του πλανήτη μας.
Η κλιματική αλλαγή όσο και αν φαίνεται θολή έννοια σε μια μερίδα πολιτών ή όσο και αν περιορίζεται στην απλή παρατήρηση της διαφοροποίησης των καιρικών φαινομένων και της έντασης τους, είναι μια μεγάλη πραγματική απειλή. Μια απειλή που διαμορφώνει και «νέες» αιτίες πολέμου. Αιτίες που είναι κατ’ επίφαση νέες. Στην ουσία είναι απλά ξεχασμένες, αφού είναι τόσο παλιές όσο και η καταγεγραμμένη ανθρώπινη ιστορία. Απλά είχαν ξεχαστεί γιατί η τεχνολογία είχε δώσει την δυνατότητα σε μεγάλο βαθμό να παρακαμφθούν οι συνέπειες ή αδυναμίες που η φύση προκαλούσε.
Σήμερα όμως η έλλειψη νερού, η συρρίκνωση των καλλιεργήσιμων εδαφών (ερημοποίηση), η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη και το λιώσιμο των πάγων δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με μεγάλα αρδευτικά έργα. Έτσι οι πόλεμοι για το νερό και για «εύφορα» εδάφη διαμορφώνουν μια ακόμα πηγή έντασης.
Όλα όσα περιγράφονται παραπάνω επηρεάζουν όλους τους πολίτες. Επηρεάζουν την καθημερινότητα μας, επηρεάζουν την ποιότητα ζωής μας, επηρεάζουν το αίσθημα ασφάλειας, ακόμα και την ίδια την ψυχική μας ισορροπία. Μέχρι πριν μερικά χρόνια υπήρχε η αίσθηση ότι όλες οι μεγάλες απειλές είναι μακριά από την Ευρώπη και την Δύση. Σήμερα έχουν γίνει πολλά πισωγυρίσματα σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο.
Ένας άνθρωπος που δεν νιώθει ασφαλής, που δεν νιώθει δημιουργικός, που δεν μπορεί να ισορροπήσει μεταξύ επαγγελματικής ζωής και οικογενειακής-προσωπικής ζωής (ελεύθερος χρόνος), που δεν ζει σε ένα υγιές-καθαρό περιβάλλον (κατοικία-κοινόχρηστοι χώροι), που δεν ζει σε ισορροπία και επαφή με την φύση, που δεν έχει την αναγκαία ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, που δεν έχει αξιοπρεπή διαβίωση, που νιώθει ότι οι εξελίξεις ξεπερνούν την ανθρώπινη δυνατότητα να τις αφομοιώσει και να προσαρμοστεί, που νιώθει ότι οι γνώσεις του και οι προσδοκίες του γίνονται παρωχημένες μετά από λίγα χρόνια, που δεν είχε το δικαίωμα στην ελπίδα για το μέλλον του και το μέλλον των παιδιών του, είναι ένας άνθρωπος αδύναμος και φοβισμένος.
Είναι έτοιμος να παρασυρθεί από τα πιο ταπεινά ένστικτα επιβίωσης και να οδηγηθεί σε αντικοινωνικές και περιθωριακές ατραπούς. Να γίνει ένας άνθρωπος που θα αποδέχεται την δυστυχία του άλλου, αρκεί να διατηρεί την δική του ασφάλεια Που θα αποδέχεται τη «λογική του ισχυρού» και το «νόμο της ζούγκλας», αρκεί να έχει την ησυχία του. Γίνεται ένας άνθρωπος που παρασύρεται εύκολα από τον φονταμεταλισμό, τον ρατσισμό και την εγκληματικότητα (συμμορίες).
Είναι αυτό το μέλλον που επιζητούμε? Είναι αυτή η κοινωνία, σε κατάσταση διάλυσης που ονειρευόμαστε? Είναι αυτό το αύριο του ανθρώπινου πολιτισμού που στην ουσία είναι μια «χλιδάτη» και «hi-tech» εκδοχή του παρελθόντος του? Είναι δυνατόν να δουλεύουμε όλο και περισσότερο, να διαθέτουμε όλο και περισσότερες γνώσεις και «μηχανές» και να γινόμαστε πιο φτωχοί, πιο ανασφαλείς, πιο απομονωμένοι, πιο αγχωμένοι, δηλαδή τελικά λιγότερο ευτυχισμένοι?
Όλα τα παραπάνω συμπεράσματα, αλλά και αναζητήσεις δείχνουν ότι το μοντέλο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού απέτυχε να φέρει την ευημερία. Αποδεικνύουν ότι η αναζήτηση του κέρδους φέρνει βραχυπρόθεσμη ευμάρεια των αριθμών, αλλά βαθιά δυστυχία σε μεγάλες μάζες πολιτών-εργαζομένων και μακροπρόθεσμες καταστροφικές συνέπειες στο πλανήτη μας.
Σίγουρα υπάρχει άλλος δρόμος. Σίγουρα η ανθρώπινη ιστορία δεν μπορεί να κάνει βήματα, προς τα πίσω όταν από το 1960 μέχρι το 1980 έγιναν άλματα προς τα μπρος. Ο δρόμος τώρα, όπως και τότε, στηρίζεται στην δύναμη του λαού. Η πορεία της αλλαγής χρειάζεται την δυναμική συστράτευση των δυνάμεων της (χειρωνακτικής και πνευματικής) εργασίας, δηλαδή της πλειοψηφίας των πολιτών.
Ο δρόμος αυτός έχει μια βασική αρχή. Επίκεντρο ο άνθρωπος και οι ανάγκες του. Στόχος η δικαιοσύνη, η ισότητα, η ελευθερία, η ευημερία. Η οικονομία και η παραγωγή επιβάλλεται να υπηρετούν τις παραπάνω αρχές και στόχους. Δεν μπορεί να υπάρχει ελευθερία και ισότητα χωρίς δημοκρατία και δικαιοσύνη. Δεν μπορεί να υπάρξει ισότητα και ελευθερία, χωρίς αρμονική συμβίωση με τη φύση. Δεν μπορεί να υπάρχει ευημερία χωρίς ελευθερία, ασφάλεια και δικαιοσύνη.
Η σύγχρονη σοσιαλιστική αριστερά (παγκόσμια και ευρωπαϊκή) συνοψίζει στα παραπάνω το νέο οραματικό και ιδεολογικό της στίγμα. Καλεί τους πολίτες σε μια νέα μορφή συμμετοχής και δράσης όπου οι ίδιοι παίρνουν ενεργό μέρος στην διαμόρφωση του μέλλοντος τους, που οι ίδιοι παίζουν καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών που τους αφορούν.
Το ΠΑ.ΣΟ.Κ. με βάση αυτές τις αρχές και αυτές τις προσεγγίσεις συγκροτεί ένα σαφές οραματικό-ιδεολογικό πλαίσιο ένα νέο πολιτικό-προγραμματικό λόγο. Μια πρόταση που στηρίζεται στις βασικές αρχές της σοσιαλιστικής ιδεολογίας, όπως διατυπώθηκαν στην Ελλάδα από τον Ανδρέα Παπανδρέου το 1974, αφομοιώνοντας όμως όλες τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί τα τελευταία 20 χρόνια.
Αλλαγές που μας επιβάλουν πλέον να σκεφτόμαστε «παγκόσμια» και όχι «εθνικά». Αλλαγές που επιβάλουν να δούμε ότι τα προβλήματα των εργαζομένων (οικονομικά, κοινωνικά), τα προβλήματα της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων, τα προβλήματα του περιβάλλοντος δεν μπορούν να λυθούν μόνο από τις εθνικές-κρατικές πολιτικές. Ιδιαίτερα όταν έχουν προκύψει από παγκόσμιες δεξιές πολιτικές που κυοφορούνται και υλοποιούνται σε υπερεθνικούς οργανισμούς (Δ.Ν.Τ., Ο.Ο.Σ.Α., Παγκόσμια Τράπεζα, Ε.Κ.Τ., Ο.Η.Ε., Ε.Ε., κλπ).
Σήμερα οφείλουμε να δώσουμε λύσεις στα σύγχρονα προβλήματα, τα οποία είναι απόρροια των δεξιών πολιτικών που κυριάρχησαν στον κόσμο, μετά το 1990, και εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα και την Ευρώπη σε δύο φάσεις. Το 1992, όπου ψηφίστηκε η Συμφωνία του Μάαστριχ και της ΟΝΕ, θέτοντας στο περιθώριο τον άνθρωπο-πολίτη και τις ανάγκες της κοινωνίας. Το 2004 και εφεξής, όπου με την αναθεώρηση της Στρατηγικής της Λισσαβόνας η Ευρώπη επικεντρώθηκε σε έναν «αριθμολάγνο» και οικονομίστικο ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και μάλιστα στην κατεύθυνση του πιο φιλελεύθερου αμερικάνικου μοντέλου.
Σήμερα οι Έλληνες πολίτες καλούνται να βάλουν φρένο σε αυτές τις πολιτικές επιλογές, όπως έβαλαν οι πολίτες της Ισπανίας και της Ιταλίας. Πολιτικές που μειώνουν το εισόδημα και την αγοραστική τους δύναμη, που αυξάνουν αναλογικά, το ποσοστό συμμετοχής τους στη κρατική φορολογία, που μειώνουν τις κοινωνικές παροχές του κράτους προς αυτούς, τόσο ως προς τον αριθμό των αποδεκτών, αλλά και ως προς το ύψος τους, που ενισχύουν το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών στη δυνατότητα πρόσβασης στη γνώση, στην ποιότητα ζωής και υγείας, στο αίσθημα ασφάλειας, στην ελπίδα.
Σε εθνικό επίπεδο έχει έρθει η ώρα όλοι μαζί να πούμε όχι στη δεξιά τρομοκρατία για το ασφαλιστικό. Να πούμε όχι στη δεξιά αντίληψη για το ρόλο του κράτους-αστυνομίας καταστολής. Να πούμε όχι στην υποτέλεια της δικαιοσύνης στην κυβερνητική οικονομική πολιτική. Να πούμε όχι στην υποταγή της παιδείας στην αγορά και της έρευνας στην επιχειρηματική κοινότητα. Να πούμε όχι στην κατάργηση του κράτους δικαίου όπου οδηγεί την πολιτική εξουσία να καλύπτει υποκλοπές, απαγωγές και να υπαγορεύει «περίεργες» δικαστικές αποφάσεις.
Να πούμε όχι στον συνθηματολογία του «μεσαίου χώρου» που απλά λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού για να καλύψει το πραγματικό δεξιό και νεοφιλελεύθερο πρόσωπο της Νέας Δημοκρατίας. Να πούμε όχι στην λεκτική «μεταρρυθμιστή» μονοτονία του Κώστα Καραμανλή που απλά καλύπτει την «κρυφή» ατζέντα της Κυβέρνησης.
Να δείξουμε ότι «δεν μασάμε» αφού οι μοναδικές μεταρρυθμίσεις τους ήταν:
Η αύξηση του ΦΠΑ, που επιβαρύνει αδιάκριτα τα χαμηλά εισοδήματα. Το χάρισμα χρεών στις μεγάλες επιχειρήσεις, εις βάρος των δαπανών για την Παιδεία και την Υγεία, που μειώθηκαν. Η απελευθέρωση του ωραρίου για χάρη των πολυεθνικών καταστημάτων. Οι ανεξέλεγκτες ανατιμήσεις για χάρη των επιχειρήσεων. Η επιβάρυνση του ΙΚΑ με εκατομμύρια Euro που χαρίστηκαν στις τράπεζες. Η διάλυση της ΔΕΗ, που όχι μόνο πλέον δεν έχει κέρδη, αλλά πραγματοποιεί 2 αυξήσεις μέσα σε ένα χρόνο! Η διάλυση της υγείας με τεράστιες ελλείψεις που κρατάνε κλειστές Μ.Ε.Θ. και σε υπολειτουργία δεκάδες μονάδες υγείας. Η συνεχής υποβάθμιση του περιβάλλοντος μέσα από αναπτυξιακά πρότυπα της δεκαετίας του ‘60 που κατέστρεψαν τις παραλίες της Αττικής (και απειλούν να καταστρέψουν και τις παραλίες της Κρήτης). Ο κατάλογος είναι μακρύς. Ακόμα μακρύτερος είναι ο κατάλογος των ψεύτικων υποσχέσεων του Κώστα Καραμανλή για όλα προς όλους.
Το ΠΑ.ΣΟ.Κ. δίνει σε όλα τα παραπάνω μια απάντηση αξιόπιστη, ρεαλιστική και κυρίως σύγχρονη. Ένα προγραμματικό πλαίσιο ολοκληρωμένο και αλληλοσυμπληρούμενο. Ένα κυβερνητικό πρόγραμμα που διαπνέεται μερικές βασικές αρχές:
1. Αυτονομία του πολιτικού συστήματος.
Δεν είναι δυνατή καμία ουσιαστική μεταρρυθμιστική προσπάθεια, καμία προοδευτική αλλαγή χωρίς την ενδυνάμωση της πολιτικής εξουσίας, δηλαδή του μηχανισμού εκπροσώπησης των πολιτών, εις βάρος της δύναμης της ολιγαρχίας του πλούτου και της επιρροής των ΜΜΕ.
Το πολιτικό σύστημα-κόμματα επιβάλλεται να δεσμεύεται και να απολογείται αποκλειστικά και μόνο ενώπιον των πολιτών και να υπηρετεί τις ανάγκες τους στα πλαίσια των βασικών πανανθρώπινων αξιών.
2. Λαϊκή συμμετοχή – δημοκρατία
Η αυτονομία του πολιτικού συστήματος κατοχυρώνεται με την ενδυνάμωση της λαϊκής συμμετοχής. Με την διαμόρφωση ενός συστήματος συμμετοχικής δημοκρατίας όπου ο πολίτης λαμβάνει άμεσα μέρος στη λήψη των αποφάσεων που τον αφορούν. Συμμετοχή που θεμελιώνεται μέσα από τις συνδικαλιστικές και συνεταιριστικές οργανώσεις, μέσα από τις κινήσεις πολιτών και τις ΜΚΟ, μέσα από νέους αποκεντρωμένους θεσμούς.
Απαιτείται παράλληλα μια νέα αδιαμεσολάβητη σχέση πολίτη-πολιτικού. Όπου ο «εκπρόσωπος του λαού» είναι όντως εντολέας των πολιτών και όχι αλλότριων συμφερόντων. Η πολιτική δεν είναι «μηχανισμός διευθέτησης συμφερόντων» και ο πολιτικός δεν είναι έμπορος ελπίδας και «μεσάζοντας» για την πρόσβαση στο κράτος.
3. Κράτος Δικαίου – ασφάλεια
Η προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών είναι βασικός ρόλος του κράτους. Η ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας των πολιτών δεν γίνεται ως αντίδοτο στην «τρομοϋστερία». Δεν θεμελιώνεται στην ενίσχυση της αστυνομοκρατίας και στον περιορισμό των δικαιωμάτων των πολιτών. Στηρίζεται στην δικαιοσύνη και την ελευθερία. Στην δημοκρατική και νόμιμη λειτουργία των θεσμών και του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Στην αποδοχή και την αναγνώριση της διαφορετικότητας. Η συμμετοχή, η δημοκρατία, η δικαιοσύνη και η αξιοκρατία είναι τα θεμέλια της ασφάλειας.
4. Η γνώση μοχλός ισότητας, ανάπτυξης και ασφάλειας
Ο άνθρωπος με γνώσεις είναι ένας ανεξάρτητος και κυρίαρχος πολίτης. Έχει την γνώση και την ωριμότητα να συμμετέχει στο δημοκρατικό σύστημα και να αξιοποιεί την πολιτική για το κοινωνικό σύνολο. Δεν παρασύρεται, δεν τρομοκρατείται, δεν αδιαφορεί.
Η γνώση γίνεται όπλο για ίσες ευκαιρίες στην απασχόληση και στην ατομική προκοπή. Ο πολίτης με γνώσεις δεν γίνεται έρμαιο, δεν γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης. Έτσι η γνώση γίνεται όπλο κατά της περιθωριοποίησης, της εξάρτησης και του εκμαυλισμού.
Παράλληλα η γνώση αποτελεί πλέον μετρήσιμο μέγεθος στην παραγωγική διαδικασία. Οι επιστήμες (φιλοσοφικές, ανθρωπιστικές, φυσικές, τεχνικές) και η τεχνολογία είναι τα νέα μέσα παραγωγής που δίνουν σημαντική προστιθέμενη αξία.
5. Ανάπτυξη με σχέδιο. Ανάπτυξη για όλους. Ανάπτυξη με σεβασμό στο περιβάλλον.
Η χώρα μας έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η θέση της, οι άνθρωποι της, το φυσικό περιβάλλον της. Όλα αυτά οφείλουν να αξιοποιηθούν με σχέδιο, με όραμα, με προοπτική.
Δεν γίνεται ανάπτυξη χωρίς επένδυση στον άνθρωπο και την γνώση. Δεν γίνεται ανάπτυξη χωρίς σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και τις αντοχές του. Δεν γίνεται ανάπτυξη χωρίς δίκαιη διανομή του οφέλους της.
Ο άνθρωπος που παράγει οφείλει να αμείβεται στη βάση των γνώσεων του και της προσφοράς του. Οφείλει να ζει σε ένα περιβάλλον όπου θα μπορεί να είναι δημιουργικός και παραγωγικός. Περιβάλλον φυσικό, υγιεινό, ασφαλές. Ο σεβασμός στην εργασία και στην ποιότητα ζωής είναι δυο νέα μεγέθη που διασφαλίζουν μεγαλύτερη παραγωγικότητα.
6. Οικονομία – Αγορά.
Η αγορά δεν είναι μέτρο των πάντων. Δεν είναι νόμος που υπερισχύει έναντι των πανανθρώπινων αξιών και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η αγορά είναι εργαλείο, είναι μηχανισμός στην υπηρεσία του ανθρώπου, στην υπηρεσία της κοινωνίας. Μηχανισμός παραγωγής πλούτου, όπου η κοινωνία αποφασίζει την αξιοποίηση και την διανομή του.
Η παραγωγή γίνεται με κανόνες. Με σεβασμό στο περιβάλλον, την εργασία, την ασφάλεια και την υγιεινή. Το εμπόριο γίνεται με κανόνες. Με ουσιαστικό και δίκαιο ανταγωνισμό, με σεβασμό στον καταναλωτή και την δημόσια υγεία.
Η αγορά έχει όρια. Δεν είναι τα πάντα «εμπορεύσιμα». Τα δημόσια αγαθά ανήκουν στη κοινωνία. Το κράτος διασφαλίζει την απρόσκοπτη πρόσβαση όλων σε αυτά.
7. Κοινωνία με συνοχή.
Η κοινωνική συνοχή διασφαλίζεται με παρέμβαση του κράτους μέσα από τον μηχανισμό διανομής του πλούτου. Διασφαλίζεται από την κοινωνία των πολιτών, μέσα από την αλληλεγγύη. Διασφαλίζεται μέσα από το κράτος δικαίου που ενισχύει την ασφάλεια και την αξιοκρατία. Διασφαλίζεται μέσα από την δημοκρατία, δηλαδή την συμμετοχή όλων στην λήψη αποφάσεων. Διασφαλίζεται από την ανεκτικότητα στην διαφορετικότητα.
Κοινωνία με συνοχή και σεβασμό σημαίνει ενίσχυση στο αδύναμο για λόγους ατομικής ιδιαιτερότητας (ΑΜΕΑ), ηλικίας (παιδιά, ηλικιωμένοι) ή κοινωνικής κατάστασης (ανεργία, ορφάνια, κλπ).
Κοινωνία συνοχής σημαίνει σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, με ίση πρόσβαση στα δημόσια αγαθά και τις βασικές υπηρεσίες για όλους.
8. Κράτος αποκεντρωμένο, δημοκρατικό, αξιοκρατικό, δίκαιο, σύγχρονο αποτελεσματικό.
Για να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν όλες οι παραπάνω πολιτικές απαιτείται η οργάνωση του κρατικού μηχανισμού. Ένας μηχανισμός που επιβάλλεται να αποκεντρωθεί, ώστε να έρθει κοντά στον πολίτη. Που επιβάλλεται να εκδημοκρατιστεί, ώστε να λειτουργεί με διαφάνεια, λογοδοσία και κοινωνική νομιμοποίηση. Ένας μηχανισμός που οφείλει να δομηθεί με αξιοκρατία, ώστε να μπορεί να είναι δίκαιος και αποτελεσματικός.
Το κράτος διασφαλίζει το δημόσιο συμφέρον, τα δημόσια αγαθά (παιδεία, υγεία, φυσικοί πόροι), τις ίσες ευκαιρείς και την εφαρμογή των κανόνων. Ένας τέτοιος μηχανισμός μπορεί και πρέπει να είναι σύγχρονος, γιατί μπορεί να συμβαδίζει με τις ανάγκες της κοινωνίας, υπηρετώντας τις αξίες της.
9. Ισότητα. Πολιτική, οικονομική, τεχνολογική, γνωστική.
Όλες οι παραπάνω πολιτικές διασφαλίζουν την ευημερία και την αξιοπρέπεια των πολιτών. Όταν όλοι συμμετέχουν ισότιμα. Όταν όλοι έχουν υψηλό επίπεδο διαβίωσης. Όταν όλοι έχουν πρόσβαση στα τεχνολογικά επιτεύγματα του πολιτισμού μας. Μειώνουμε τις ανισότητες και τις αδικίες.
Όταν όλοι έχουν γνώση αξιακή-ανθρωπιστική, μορφωτική-επιστημονική μπορούν να συμβάλουν σε ένα καλύτερο και πιο δίκαιο κόσμο.
10. Κοινωνία ανοιχτή. Χώρα πατριωτική, πανανθρώπινη.
Μπορούμε να σχεδιάσουμε να μια κοινωνία ανοιχτή με υψηλό επίπεδο μόρφωσης, διαβίωσης, ποιότητας ζωής, αλληλεγγύης, ανεκτικότητας. Μια κοινωνία πολυπολιτισμική, όπου συμβιώνουν αρμονικά άνθρωποι διαφορετικού έθνους, γλώσσας, θρησκείας, φύλου.
Πολεμάμε τον ρατσισμό, την ξενοφοβία, την απομόνωση, τον εθνικισμό, την πατριδοκαπηλία. Χτίζουμε την Ελλάδα του οικουμενισμού και του ανθρωπισμού. Η χώρα που γέννησε τον σύγχρονο πολιτισμό, τις επιστήμες, τις τέχνες, τον αθλητισμό, την δικαιοσύνη, μπορεί και πρέπει να βρεθεί στο προσκήνιο.
Διακηρύσσουμε ότι η αλληλεγγύη των λαών δεν καταργεί τις πατρίδες. Μαζί με το παγκόσμιο, λαϊκό και προοδευτικό κίνημα καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε την πληθυσμιακή έκρηξη, την φτώχια, τις πανδημίες, το χρέος αναπτυσσόμενου κόσμου, την ενεργειακή και περιβαλλοντική κρίση, την μεταναστευτική-προσφυγική κρίση, το μαύρο χρήμα, το εμπόριο ναρκωτικών, όπλων, ανθρώπων και μέσων μαζικής καταστροφής.
Διεκδικούμε μέσα από τους διεθνείς οργανισμούς, ως Ελλάδα με ισχυρή φωνή μια δημοκρατική αλλαγή στην παγκόσμια διακυβέρνηση.
Εκπολιτίζουμε και εξανθρωπίζουμε την παγκοσμιοποίηση.
Η αγορά στην υπηρεσία των ανθρώπινων αναγκών.
Το κράτος στην υπηρεσία του πολίτη.
Παρελθόν του ΠΑΣΟΚ: Το παρελθόν είναι η δύναμη μας. Είναι η αφετηρία μας και η συσσωρευμένη γνώση και εμπειρία μας. Είναι η αυτοπεποίθηση μας ότι μπορούμε. Είναι η το δίδαγμα από τα λάθη μας. Είναι η αυτοκριτική μας και η ικανότητα μας να αλλάζουμε. Όλη η ιστορική διαδρομή μας δείχνει ότι μπορούμε να φέρουμε την αλλαγή, να υπηρετήσουμε τον πολίτη, να αναπτύξουμε τη χώρα.
Ιδέες, εμπειρία και όραμα είναι τα θεμέλια στα οποία ζητάμε να χτίσουμε με το λαό μας μια νέα σχέση εμπιστοσύνης και κοινής πορείας. Μια πορεία που θα υπηρετεί τους πολλούς και όχι τους λίγους, που θα ατενίζει το μέλλον και δεν θα αναβιώνει το παρελθόν.
